Normal nörolojik gelişim

  • Gelişim anne karnında başlar, olgunluğa kadar devamlıdır
  • Basamakları tüm çocuklarda aynıdır
  • Sadece hızı bir çocuktan diğerine değişir
  • Değişik alanlardaki gelişimler arasında paralellik vardır
 

Çocuğun gelişim alanları

  • Kaba motor
  • İnce Motor
  • Kişisel/sosyal
  • Dil
 

Çocuğun başlıca gelişim basamakları

1 ay

  • Omuzlarından tutulduğunda başını kaldırabilir
  • 15 saniye başını dik tutabilir
  • Kısa süreli olarak karşısındaki kişiye bakar
  • Gülerek konuşunca güler
  • Sese yanıt verir
  • Yatay ve dikey olarak oyuncağı izler

2 ay

  • Yüz üstü
  • Başını kaldırabilir, sağa sola çevirebilir.
  • Dirsekler bükülü, eller yumruk şeklindedir
  • Sırt üstü
  • Baş kontrolü başlar
  • Hafif asimetrik duruş olabilir
  • Günde yaklaşık 15 saat uyur
  • Gülerek konuşulduğu zaman güler
  • Annesini tanır sese başını çevirir

3 ay

  • Yüz üstü
  • Dirseklere biraz destek alabilir
  • Sırt üstü
  • Baş kontrolü 2 – 3 ay arası tam gelişir
  • Duruş simetriktir
  • Destekli oturabilir
  • Yan pozisyondan arkaya arkadan yana dönebilir
  • 12 -14 haftalarda ellerine bakma görülür
  • Oyuncağı ağzına götürür

4 - 5 ay

  • Yüz üstü
  • Başını daha iyi kaldırır
  • Dirseklere destek alır, ellere kalkmaya çalışır
  • Sırt üstü
  • Ellerini ve oyuncağı ağzına sokmaya başlar
  • Elleri ile oyuncağa uzanmaya başlar
  • Ellerini orta hatta getirebilir
  • 30 saniye bağımsız oyurabilir
  • Tüm elle (avuç içi ile) yakalar
  • Aynadaki görüntüsüne güler
  • El-göz koordinasyonu başlar

6 ay

  • Önce yüz üstünden - sırtüstüne, sonra sırtüstünden yüzüstüne dönmeye başlar
  • Desteksiz oturma başlar
  • Otururken yakınındaki nesnelere ulaşır
  • Kısa süre ağırlığını taşıyabilir
  • Günde yaklaşık 14 saat uyur
  • Kitaptaki resimlere bakar
  • Kitabın sayfalarını çevirir

7 - 8 ay

  • Sırtüstü pozisyondan yüzükoyon pozisyona döner
  • Elleri ile ayaklarını yakalar
  • Sürünme, emekleme başlar
  • Desteksiz oturur
  • Oturmada uzak nesnelere ulaşır
  • Kendi kendine oturur pozisyona gelebilir
  • Yürümeye çalışır
  • Baş parmak ve iki parmakla yakalama başlar
  • Sesleri taklit eder
  • Oyuna katılır
  • Bir küpü kutuya koyabilir
  • Arabayı itebilir

9 - 10 ay

  • Emekleme hızlanır
  • Tutunup kalkmaya başlar
  • Oturmadan emeklemeye, emeklemeden tekrar oturmaya geçmeyi başarır
  • Tutunup kalkma ve sıralama başlar
  • Baş parmak ve işaret parmağı ile yakalama başlar

12 ay

  • Yardım ile veya yardımsız yürür
  • Arkaya, yana doğru yürüyebilir
  • Topu atar
  • İki küp ile kule yapar
  • 9 küpü kutuya atar
  • Kalemi ortasından tutar
  • Kağıdı karalar
  • İki ayrı şekli gösterebilir
  • Kelimeleri taklit eder

13 - 15 ay

  • Bağımsız yürüme başlar
  • İlk bağımsız adımlar küçüktür
  • Yürürken denge iyi olmadığı için kollar hafif bükük veya yukarıda tutulur
  • Karın önde lbel oyukluğu artmış olarak yürür
  • Bir yaşında baş ve işaret parmağı ile yakalama başlar
  • Çocuk oyuncakları önce tutmayı, sonra istemli olarak bırakmayı öğrenir

15 ay - 2 yaş

  • Yürüme ve denge ilerlemiştir
  • Tutunarak çömelme ve kalkmayı yapar
  • İki ayağı üstünde zıplar
  • Yardım ile merdiven çıkar ve iner (16 ay)
  • Yardımsız merdiven çıkar ve iner (22 aydan itibaren)
  • Günde yaklaşık 13 saat uyur
  • Giyecekleri doğru olarak gösterir
  • Resimleri, renkleri eşleştirir

2 - 3 yaş

  • Koşma başlar
  • Çizgi üstünde öne ve arkaya yürüyebilir
  • Merdiven çıkmayı bağımsız ve ayakları değiştirerek başarır
  • Kalemi ucundan tutar
  • Daireyi kopyalar
  • Nesnelerin boyutlarını karşılaştırır
  • 4 rengi söyler
  • Cinsiyeti ayırabilir

3 - 4 yaş

  • Tek ayak üzerinde 3 sn durabilir
  • Koşarken durabilir
  • Küçük bir engelin üstünden atlayabilir
  • Hareketleri taklit eder
  • 4 rengi söyler
  • Küpler ile köprü yapar
  • Kareyi kopyalar

4 - 5 yaş

  • Tek ayak üzerinde 5 sn durabilir.
  • Yardımsız banyo yapabilir, yemek yiyebilir, giyinebilir, tuvalete gidebilir.
  • Kurallara daha iyi uyar.
  • Grup oyunlarına katılır.
  • Aktif oyunları sever, tehlikeli şeyleri tam anlayamaz.

6 - 7 yaş

  • Büyük kaslarının koordinasyonu küçüklerden daha iyidir.
  • Bisiklete biner,
  • Yarışmalı ve dramatik oyunları sever
  • El-göz koordinasyonu daha iyidir.
  • Hayat, ölüm, insan vücudu hakkında sorular sorar.
  • Kız ve erkek çocuklar ile beraber oynar. Genellikle en iyi arkadaşı aynı cinstendir.

 

Çocuğun eğitiminde önemli noktalar

  • Hangi yaşta olursa olsun her çocuğun kendine özgü bir büyüme ve gelişme biçimi, gelişme temposu vardır
  • Çocuğun çeşitli alanlardaki gelişimi kendi bünyesi içinde birbirinden ayrı zamanlarda hızlanıp yavaşlayabilir
  • Ailelerin beklentileri ile çocuğun gerçekte yapabildikleri arasındaki farkı görmek çok önemlidir
  • Amaçlarımız kısa sürelidir ve çocuğun yakın zamanda öğrenebileceği davranışlardır
  • Ne çok basit ne de çok fazladır
  • Çocukları acele etmeden, zorlamadan, sabırla eğitmeliyiz
  • Çocuğunuza onu saran dünyayı ve çevresindeki eşyaları öğretirken onları gösterin, dokunun, adlarını söyleyin
  • Aynı şekilde değişik insanları, hayvanları, bitkileri öğretin
  • Vücudun değişik parçalarını işaret ederek gösterin, dokunun, o parçanın ne olduğunu söyleyin
  • Çocuğunuz döke saça da olsa yemek yiyebilmeli
  • Soyunup giyinebilmeli
  • Oyuncaklarla kendi başına ilgilenip en basitinden de olsa oyun kurabilmeli
  • Evde bazı işler yapabilmeli
  • Her düzeydeki çocuk için evde yapmaya heves duyacağı bazı işler vardır (peçete katlamak, çamaşır sermek, kaşık çekmecesini yerleştirmek gibi)
  • Çocuğa evde en basitinden de olsa mutlaka bazı sorumluluklar ve işler vermeli ve başarabildiğinde ödüllendirmeliyiz

 

Çocukların okul öncesi eğitimlerinin asıl amacı

  • Öz bakım becerilerini kazandırmak
  • Kendi kendine yetebilir hale getirmek
  • Bu yolla benlik algısını yükseltmek
  • Çevreye uyumunu artırmak
  • Yetilerini geliştirmek
  • Okula alışmalarını kolaylaştırmak

 

Çocuk sağlığı izleminde sık rastlanan ve çok belirgin olmayan gelişimsel sorunlar

  • Doğumsal yüz felci
  • Baş kontrolü zayıflığı
  • Kolu / eli kullanma sorunu
  • Baş çevresi küçüklüğü
  • Baş çevresi büyüklüğü
  • Uykuda sıçramalar
  • İntergluteal çizgi (kalçalar arasındaki çizgi) eğriliği
  • Boyunda eğrilik
  • Katılma
  • İçe – dışa basarak yürüme
  • Kaslarda gevşeklik / sertlik

Bunların nedenlerinin araştırılması ve tedavilerinin gecikmeden yapılabilmesi için çocuk doktorunun değerlendirmesi gerekir.

 

Ne zaman çocuk nöroloğuna başvurmak gerekir?

  • Kaba ve ince motor gelişim basamaklarında gecikme var ise. Örneğin:
    • Bebek 3 aylık olduğunda henüz başını tam tutamıyor ise
    • Bebeğin sağ ve sol kol ve/veya bacağını kullanımı arasında fark varsa
    • 6 aylık bebek hala dönmüyor ise
    • 8 aylık bebek hala bağımsız oturamıyor ise
    • 12 aylık bebek hala tutunarak ayağa kalkmıyor ise
    • 15 aylık bebek hala yürümüyor ise
  • Sosyal gelişim alanında gecikme var ise. Örneğin:
    • 3 aylık bebek onunla ilgilenildiğinde sesler çıkarmıyor ve gülümsemiyor ise
    • 4 aylık bebek biri onunla oynadığında mutlu tepki vermiyor ise
    • 7 aylık bebek yabancıları yadırgamıyor ise
    • 12 aylık bebek el sallamıyor, iki eliyle alkışlamıyor ise

Bebeğin veya çocuğun yaşıtlarından farklı olduğunu veya daha önce yaptığı şeyleri artık yapamadığını düşünüyor iseniz çocuk doktorunuzu uyarmanız yararlı olur.

 

Kaynaklar:

  1. Bayley N. Manual for Bayley Scales of Infant Development 2nd ed. 1993; The Psychological Corporation, San Antoino TX.
  2. Black MM, Matula K. Essentials of Bayley Scales of Infant Development-II assessment. 2000; John Wiley And Sons, New York.
  3. Normal development: 4 years old. http://www.mdconsult.com/das/patient/body/78911307-4/627754099/10002/11073.html
  4. Normal development: 5 years old. http://www.mdconsult.com/das/patient/body/78911307-4/627754099/10002/10179.html
  5. Normal development: 6 yeras old. http://www.mdconsult.com/das/patient/body/78911307-4/627754099/10002/11900.html
  6. Normal development: 7 years old. http://www.mdconsult.com/das/patient/body/78911307-4/627754099/10002/14668.html